Het ontstaan van de Gedenkplaats

Hoe het begon

Op initiatief van twee ex-gevangenen, Hetty Voûte, Gisela Wieberdink-Söhnlein en Adri Wijnen is in de voormalige SD gevangenis een gedenkplaats gerealiseerd. De SD gevangenis was gevestigd in een in beslag genomen seminarie, dat later, nadat het seminarie zijn functie verloren had, in gebruik is genomen als instelling voor mensen met een verstandelijke beperking. Het eerste bezoek aan de directie van het tehuis vond plaats op 6 februari 1998. De bereidheid tot medewerking was groot en als snel volgde er uitbreiding van de initiatiefgroep tot een groepje mensen, die elk met eigen vaardigheden, hard aan de totstandkoming hebben gewerkt. Er moest veel gebeuren. Van het bedenken van een logo tot het vinden van fondsen om de gestelde doelen waar te maken. Inrichten, het verwerven van materialen, het aanschrijven van oud-gevangenen, nabestaanden, donateurs, leveranciers, instanties, enz. gingen vooraf aan de opening. En natuurlijk het passeren van de stichtingsakte. Dit geschiedde op 9 september 1998.

De opening van de gedenkplaats Haaren vond plaats op 13 mei 2000. Deze datum is gekozen omdat de wens was dat het rond de "meidagen" moest zijn en omdat het dan ook zou samenvallen met geplande lokale activiteiten. Bij de invulling van de openingsplechtigheid is rekening gehouden met de mogelijkheden en beperkingen die er waren, zoals de beschikbare ruimte en de gevorderde leeftijd van de oud-gevangenen. Om het naast een ernstig woord niet te zwaar te laten doorwerken waren er optredens tussen de toespraken. Een koor en ensemble zorgden voor muzikale afwisseling. Ook Vendelzwaaiers maakten een kleurrijke overgang van de toespraken naar de ernst bij het ontsteken van de gedenkkaars. Deze kaars werd ontstoken door twee ex-gevangenen, Leonie van Rooij-Overgoor en Jan Kreeuwen. Daarmee werd de gedenkplaats officiëel geopend.

Hetty Voûte is overleden voordat de opening plaats vond. Anne Kuenen, de kleindochter van Hetty Voûte heeft met haar oma een briefwisseling gehad over wat zij meegemaakt heeft tijdens de oorlog. Hierin is ook de periode in Haaren opgenomen. Deze brieven zijn in een uitzending van de 'Radio Nederland Wereldomroep' door Rogeria Burgers op 2 mei 1999 in gesproken vorm uitgebracht en worden hier met toestemming weder ten gehore gebracht. Hier hoort u de briefwisseling. Het gesprek duurt ongeveer 16 minuten.

In het boek 'Haaren in oorlogstijd' van auteur Rien Wols, waar ik mee mocht werken, is er al overgeschreven. Maar dat leek mij niet voldoende, omdat het maar beperkt is, terwijl nu vele jaren later en meer onderzoek er veel meer is.
Wel weten we van Amersfoort, Scheveningen, St. Michielsgestel en Vught, om er maar eens vier te noemen wat er gebeurd is in die kampen. Maar van Haaren is wat dat betreft maar weinig, of in flarden bekend.
Waarom die onbekendheid, zowel nationaal als internationaal? Of juist daarom! Wat waren de redenen? Spionage, contra-spionage!!! Met de vele pseudo-namen. Haaren is een belangrijke en een unieke plaats in de Tweede Wereldoorlog geweest, met o.a. het Englandspiel.
Als men na onderzoek tot de conclusie komt wie hier eigenlijk de scepter zwaaiden. Is dat wel de Duitse Abwehr Fremder Dienste onder toezicht van Höhere SS und Polizeiführer: Hans Rauter, met als secondanten Hauptsturm-führer J. Schreieder van de Sicherheit-Polizei-inlichtingendienst en Oberleutant H.J. Giskes van de Militairen-inlichtingendienst.

Ik zal proberen een chronologisch overzicht hierover te geven. Het is vanaf het jaar 2000 tot nu toe dat ik gegevens verzamel. En soms met succes. Een deel hiervan heeft het N.I.O.D. Amsterdam aangeleverd; o.a. het inschrijfboek. Een ander deel het archief van o.a. André / Laurens Vissers en vele anderen. Ik ben daar zeer erkentelijk voor.
Daarnaast heeft ook de Stichting 'Gijzelaars Haaren - Beekvliet', en niet het minst van de gevangenen zelf die uit hun brieven en ervaring spraken, een bijdrage geleverd. Ook andere documentatie die ik van verschillende kanten mocht ontvangen, hebben een wezenlijke bijdrage geleverd om die tijd te laten herbeleven.

Naast de verhalen dient ook de feiten gecontroleerd worden De namen gaan meestal vergezeld met het Haarensinschrijfnummer - Ha.nr. - dit is noodzakelijk voor de juiste registratie. Ik vraag dan ook om voorbehoud als er onjuistheden ingeslopen zijn, en ik stel het op prijs eventuele verbeteringen en/of aanvullingen te krijgen.
Omdat verhalen na zo'n lange tijd soms niet precies te zijn weer te geven is die documentatie juist de onder-steuning van belang. Eenmaal verkeerde noties, zijn bijna niet meer te herstellen.
Rien Paijmans

En welke plaats Haaren heeft ingenomen in die oorlogstijd?

Na meer dan 65 jaar is er nog weinig bekend over de "Polizei- und Untersuchungs Gefängnis Haaren".

Na initiatief van enkele gevangenen en een nabestaande, ontstond de Stichting Gedenkplaats Haaren 1940 - 1945, en een vriendenkring die in 1998 gerealiseerd werden met het doel op deze plaats de geschiedenis met zijn gruwelijke herinneringen voor de toekomst voor het nageslacht te behouden. Er is toen een aanzet gegeven, niet wetende wat het allemaal nog los zou maken.
Nog steeds is er geen totaal beeld en overzicht van hetgeen er in Haaren geschied is.